Paranoya ve Şüphecilik-2: Paranoya Nedir, Paranoya Neden Olur?

paranoya ve şüphecilik

Paranoya Nedir, Paranoya Neden Olur?

Şüpheci yani paranoyak düşünceler genellikle ne hissettiğinizle ilgilidir. Korkularımızın tetikleyicisinin iç dünyamızdan ya da dış dünyadan olmasına bakmaksızın, bu korkular durumlara dair yorumumuzla bağlantılıdır.

Şüpheci düşünceler iki şekilde tetiklenir:

  • İçimizde hissettiklerimiz
  • Karşılaştığımız olaylar, durumlar ve deneyimler

Bazı insanların korkuları tek bir olay tarafından tetiklenebilirken bazılarının korkularını alevlendiren ise bir dizi olay olur. Yani şüpheci düşüncelerin tetiklenmesi kişiden kişiye değişiklik gösterebilmektedir.

 

Şüpheci düşüncelerin genel olarak ortaya çıktığı durumlar:

  • Sosyal ortamlar
  • Kaçınmanın kolay olmadığı durumlar
  • Maruz kalma hissinin yaşandığı durumlar
  • Eleştirilebileceğinizi, suçlanacağınızı veya alay edilebileceğinizi düşündüğünüz durumlar
  • Beklenmeyen durumlar
  • Yalnız olduğunuz durumlar

Soyutlanma, yani yalnız olduğunuz zamanlarda endişeleriniz üzerine düşünmek için daha fazla zamanınız olur, ayrıca endişelerinizin aksini kanıtlama fırsatından da yoksun olursunuz.Bu da şüpheci ve paranoyak düşüncelerin giderek alevlenmesine olanak sağlayabilir.

 

Paranoya ve şüphecilik nasıl ortaya çıkar?

 

Tetikleyen durumlar çeşitlilik gösterebilse de, kaygılarınızı alevlendiren genellikle aynı tür bilgiler olur:

  • Sözsüz işaretler: İnsanların el hareketleri, giyim tarzı veya yüz ifadeleri
  • Sözel işaretler: Konuşmalardan almış olduğumuz parça halindeki mesajlar, bize söylenenler ve bunların kimi kastettiğinden emin olmadığımız yada hoş olmadığını düşündüğümüz zamanlar.
  • Sıra dışı olay ve rastlantılar: Başkalarının bizim sözlerimizi tekrarladığını duymak yada aynı araba veya insanları birkaç defa yakınlarımızda görmek.

Bu tür bilgilerin kesin bir anlamı yoktur, yani belirsizdirler. Kesin anlamı olmamasına rağmen bu tür bilgi veya durumlara özellikle dikkat ederek ve onlara anlamlar yükleyerek paranoyaya neden olan kaygıyı da alevlendiririz.

 

İç Tetikleyiciler

Paranoyaya neden olan iç tetikleyiciler genel olarak şöyledir:

  • Duygular: Mutsuzluk, kaygı, suçluluk, kızgınlık, utanç tiksinti, bazen de coşku bu düşünceleri tetikleyen bir rol oynayabilir.
  • Uyarılma hissi: Tetikte veya duyarlı olma hissi
  • Anormal deneyimler: Dış dünyadaki ses, görüntü, koku vb. şeyleri algılamada hissettiğimiz değişiklikler
  • Alkol ve uyuşturucu etkisi altında olmak: Alkol ve uyuşturucunun etkisi altında olduğumuz zamanlarda durumları algılayış şeklimiz ister istemez bozulur ve bu tür bir etki altında olmak iç tetikleyicilere dahil edilir.

 

Duygularımız

Kendimizi sakin ve mutlu hissettiğimiz zamanlar, şüpheci düşüncelerin önüne geçer ve genellikle bir işe daha iyi konsantre olmak da bu tarz düşünceleri önleme eğilimi gösterir. Paranoya söz konusunda olduğunda ‘’kaygı’’, tüm paranoyak düşüncelerin en büyük tetikleyicisidir. Aslında kaygı tüm psikolojik sorunların altında yatan nedenlerden olarak karşımıza çıkmaktadır ve kaygı hakkında ne kadar fazla bilgi sahibi olur ve farkındalık geliştirirsek psikolojik problemlerimizin üstesinden gelmede avantaj elde ederiz.

Çökkünlük hali de şüpheci düşüncelerin en büyük tetikleyicilerinden biridir.  Sadece çökkünlük hali değil kızgınlığımız da, çoğu ufak tefek durumlarda bile çok büyük etkiler yaratmaktadır. Çökkünlük ve kızgınlık hali her ne kadar zıtmış gibi görünse de paranoya ve şüpheci düşüncelerimiz üzerinde güçlü etkilere sahiptirler. Sinirlenme ve kızgınlıkla beraber şüpheci düşünceleriniz de alevlenecektir.

Coşku istisnai bir mutluluk duygusudur, ve çok yaygın bir paranoyak düşünce tetikleyicisi değildir. Ancak yine de bazı insanlar bu olgunun dışarısında kalmaktadırlar. Yani olumlu olan duyguların paranoyaya yol açmadığı gibi bir gerçek söz konusu değildir. Paranoyaya yol açan her zaman olumsuz duygular değildir.

Coşkulu olduğumuz zamanlarda bu duyguya özel ve kutsal olduğumuz duyguları da eşlik eder. Böyle durumlarda karşımızdakilerin bizi nasıl görmeleri gerektiğini önceden zihnimizde şekillendirmiş oluruz. Beklenilen tepkileri alamadığımızda ise kişilerin bize kasti olarak bazı davranışları sergilediğini varsaymaya başlarız. Hak ettiğimiz itibarın alınamaması da insanların bizi küçümsemeye çalıştıklarının bir işareti olarak yorumlanmaya başlar ve mahsus olarak bize zarar vermeye çalıştıklarına daha çok inanmaya başlarız.

 

Uyarılma hissi

Uyarılma sözcüğü paranoya ve şüphecilik söz konusu olduğunda olağanüstü bir halde tetikte olmayı tanımlamak için kullanılır. Yine de uyarılmanın bedenimizin potansiyel tehlikelerle başa çıkma şekli olduğunu ve bunun da gayet normal karşılanması gerektiğini unutmamakta fayda vardır.

Bedenimiz hayatta kalmak ve üremek için çabalar. Genleri gelecek nesillere aktarmak için dürtüler tarafından yönetilir. Bu yüzden içinde bulunduğumuz organizmanın sağlıklı olması, hayatını sürdürmesi ve üreme görevini yerine getirebilmesi için bedenimiz bir çok uyarılma mekanizmasıyla donatılmıştır. Uyarılma hissi de bunların sonucu olarak ortaya çıkar.

 

Anormal deneyimler

Uyarılmanın etkisiyle, etrafımızda olanları, bedenimizi ve zihnimizi farklı şekillerde deneyimleriz. Ki bu da bazen tatsız ve rahatsız edici deneyimlere neden olabilmektedir. Her uyarılma heyecan yaratıcı ve zevk verici değildir.

Uyarıldığımızı hissettiğimizde her şeyin daha canlı ve parlak görülmesi normaldir, sesler daha keskin ve yüksek gelebilir. Görüntüler daha ışıltılı ve bedenimizde hissettiklerimiz daha yoğun bir biçimde algılanabilir. Ayrıca, uyarılma anında, kokular farklı gelebilirken, nesnelere dokunmak çok farklı bir deneyimmiş gibi hissedilebilir.

     Yaygın görülen anormal deneyimler:

  • Düşüncelerimizin bize ait olmadığını hissetmek
  • Normalde önemsiz olan olayların, son derece önemli olduğunu hissetmek
  • Dünyanın gerçek olmadığı izlenimine kapılmak
  • Aslında var olmadığımızı hissetmek.

 


Paranoya ve Şüphecilik yazı dizimizin 3. yazısı olan ”Paranoyada Görülen 5 kişilik Kaybı Türü” adlı yazımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz: 

psikolojiplatformu.com/2018/12/03/paranoyada-gorulen-5-kisilik-kaybi-turu-3/


psikolojiplatformu.com kurucusu

 

Alakalı başlıklar

Leave a Comment