Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)- 2: Saplantı ve İtki Nedir?

Saplantı Nedir? (Obsesyon)

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) söz konusu olduğunda saplantı ya da obsesyon sözcüğü, kişilerin zihninde bir anda beliren rahatsızlık ve sıkıntı yaratan ısrarlı imge, düşünce ve dürtüleri tanımlamak için kullanılır. Obsesyonlar sık sık ortaya çıkar, rahatsızlık verdiği için istenmezler, kurtulması ve kontrol edilmeleri de oldukça zordur.

Bazı saplantılar Obsesif Kompulsif Bozuklukta (OKB) yaygın olarak görülür; ancak Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan insanların saplantıları çeşitlilik gösterir.

 

Obsesif Kompulsif Bozukluktaki (OKB) yaygın saplantılar:

 

  • Pislik, virüs, mikrop, dışkı veya beden salgıları, yapışkan, kimyasal ya da tehlikeli madde bulaşma korkusu: % 38 oranında görülür
  • Zarar görme korkusu (kapı kilitlerinin yeterince güvenli olmadığına inanma, vb.): % 24
  • Simetri, düzen ve doğruluk konusunda aşırı kaygı: %10
  • Fiziksel yada bedensel semptomlar konusunda aşırı kaygı: %7
  • Günahkar düşünceler, ya da dinsel ve kutsal şeylere saygısız düşünceler: %6
  • Cinsel imgeler ya da düşünceler (sübyancı olduğunu düşünmek ya da homoseksüel olduğunu düşünmek): %6
  • İstifleme dürtüsü: %5
  • Saldırganlık ya da şiddet konusunda imgeler (bebeğinize ya da sevdiklerinize zarar vermek gibi): % 4
  • İstenmeyen müzik ve düşünceler: %1

Saplantılar neden ortaya çıkar?

 Obsesif Kompulsif Bozuklukta (OKB) obsesyonlar, can sıkıcı imgeler veya gerçek yaşamdaki sorunlarla ilgili kaygı duymak şeklinde basitçe açıklanamaz. Kişinin zihnindeki zararı önleme gücü de obsesyonlarla ilişkilendirilir.

Tüm insanlar Obsesif Kompulsif Bozukluktan (OKB) muzdarip insaların deneyimlediklerine benzer dürtü ve düşünceler deneyimlerler. Ancak OKB’li insanlar bunları görmezden gelememekle kalmaz, onlara anlamlarda yükleme eğilimi de gösterirler.

Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan kişiler zararın ortaya çıkmasını engelleme yeteneklerinin olduğuna dair inançlar beslerler; bu da onların kötü olayların meydana gelmesini engellemek için çok çaba göstermelerine neden olur. Bu yüzden, düşünceler zamanla kişinin hayatını ele geçirmeye başlar ve daha da sıkıntı verici bir hal alırlar. Obsesyonların genel olarak bir manası vardır. Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan kişinin yapamadığı veya yapabildiği şeylerden dolayı sevdiklerine, kendisine ya da hiç tanımadığı birine zarar gelebilir. Bu inanç da kişinin bu obsesyonları beslemesine ve bunlara bir tepki verme dürtüsü hissetmesine yol açar.

 

Zarar konusunda aşırı sorumluluk hissi

Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan kişilerin engellemeye çalıştığı zararı en geniş kapsamda yorumlamak gerekir; bu zihinsel ıstırabı da içerisinde barındırır. Obsesif Kompulsif Bozukluktan (OKB) muzdarip bazı insanlar saplantılarının anlamını açıkça dile getiremezler. Çok kaygı duyarlar, bu kaygının sürüp gideceğine ve sonunda delireceklerine inanırlar. Ayrıca bunun sonucunda da fiziksel ve zihinsel olarak kendi sağlıklarının da etkileneceğine inanırlar.

OKB’si olan kişiler zararı önleyebilecek güçte olduklarına ve bunları engellemelerinin gerekli olduğu inancını taşırlar; bu yüzden de itkiler ve sakınmacı tavırları kullanarak aşırı çaba sarf ederler. Sorumluluk duygusu Obsesif Kompulsif Bozuklukta (OKB) aşırı abartılır, zarardan sakınmak için gösterilen aşırı çaba da OKB’nin temellerini atar.

Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan çoğu insan obsesyonların saçma ve anlamsız olduğunun farkındadır. Ancak bu insanların %5’lik bir kısmı obsesyonlarına çok ciddi şekilde inanır. Bu inançları da derine kök salmış, ulaşılması imkansız değerlere dayanan ve idealleştirilmiş kanaatler olarak besleme eğilimi gösterirler; yani bu saplantılar aşırı değer yüklenmiş düşüncelerdir.

Bazı insanlar saplantılı istifleme bağımlılığın ve mükemmeliyetçiliğin gelişmesine zemin hazırlayan durumlara benzer değerler verirler. Bu tarz insanlar Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB) çok küçük bir yüzdesinin içerisindedirler, ancak bu insanlara yardım etmek diğerlerine olduğundan daha zordur ve profesyonel yardıma ihtiyaç duyarlar.

 

İtki nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluktaki (OKB) itkiler basitçe bir obsesyona verdiğimiz tekrar ve tekrar yinelenen tepkilerdir. İtkilerin amacı zarar olasılığının önüne geçmektir. İtkiler ayrıca ritüel olarak da bilinir.

İtki sözcüğünün sözlük anlamı, motivasyonun çeşidine bakılmaksızın, harekete geçmek için hissedilen karşı konulamaz dürtüdür. Ancak bu anlam Obsesif Kompulsif Bozukluktaki (OKB) itkilerden farklıdır.

Bu anlam, hemen tatmin olmayı içerir ve buna seks bağımlılığı, kumar, hırsızlık, ve aşırı yeme gibi durumlar da girer. Ancak belirtildiği gibi Obsesif Kompulsif Bozukluktaki (OKB) itkiler oldukça farklı bir yöndedir.

Obsesif Kompulsif Bozukluğu(OKB) olan kişiler ile psikopatların davranışları geçtiğimiz yıllarda sıkla karıştırılmaktaydı. Psikopatlar katı yürekli, başkaları üzerinde kontrol sağlayan ve zarar vermekten hoşlanan kişilerdir. Ancak çok net şekilde söylenebilir ki; Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan kişilerin bu tarz davranışları sergileyen insanlarla karşılaştırılması bile söz konusu değildir! OKB’li insanlar dünya üzerindeki en güvenilir ve en zararsız gruplardan biri olarak bilinir.

 

Saplantılar, itkiler ve kişinin karşı koyma çabası

Dünyanın yüksek güvenlikli akıl hastalıkları hastaneleri psikopatlara ev sahipliği yaparken, bu tarz hastanelere Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan kişiler kabul edilmezler.

Eğer kişinin çocukları öldürme dürtüleri varsa ve kişi Obsesif Kompulsif Bozukluktan (OKB) muzdaripse, kişi çocuklara zarar vermemek için neredeyse bütün enerjisini buna harcayacaktır. İtkiler zaman içinde işlevlerini ve yararlılıklarını kaybedebilirler, ancak kişiler kendilerini rahat veya iyi hissetmek için bunları sürdürmeye devam ederler.

İtkiler gözlemlenebilen ve zihinsel edimler olarak ikiye ayrılır. Gözlenebilen edimlere örnek olarak kendinizi iyi hissedene kadar kapının kapalı olup olmadığını kontrol etmek gösterilebilir; zihinsel edimlere ise kişinin birinin ölmesini engellemek için bir cümleyi söylemesi gösterilebilir. Buna etkisizleştirme de denir. Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan insanların birden fazla itkisi olmasına rağmen genellikle bir veya iki tanesi ağır basmaktadır.

Obsesif Kompulsif Bozukluk yazı dizisindeki amacımız size adım adım OKB’yi tanıtmak ve ilerleyen yazılarda vereceğimiz bilgi ve tekniklerle bu sorunun üstesinden gelmenize yardımcı olmaktır.

 


Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) yazı dizimizin 3. yazısı olan ”OKB’de Duygular” adlı yazımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz: 

psikolojiplatformu.com/2018/12/02/cocuklara-karsi-cinsel-durtuler-okbde-duygular/


psikolojiplatformu.com kurucusu

Kaynak:

Veale, D. & Willson, R. (2005). Overcoming obsessive compulsive disorder: A self‑help guide using cognitive behavioral techniques. UK: Robinson

Alakalı başlıklar

Leave a Comment